Potencjalne interakcje popularnych leków w sezonie infekcyjnym z lekami stosowanymi na choroby przewlekłe

Mgr farm. Karolina Wrąbel

Sezon infekcyjny przypadający na okres od początku października do końca marca to czas wzmożonego ryzyka występowania przeziębienia i grypy. Dla wielu pacjentów apteka jest pierwszym miejscem, w którym poszukują pomocy przy doborze odpowiednich preparatów do przeciwstawienia się infekcji. Są wśród nich osoby, które na co dzień borykają się również z chorobami przewlekłymi. O czym należy pamiętać podczas wydawania leków na infekcję takim pacjentom?

---

Przypadek pacjentki

Do apteki przychodzi kobieta w średnim wieku, skarży się na uporczywy kaszel i zatkany nos. Opisuje, że wszystko zaczęło się 3 dni temu – byli z mężem na spacerze, wrócili przemarznięci, a na drugi dzień u kobiety pojawił się ból gardła. Prosi o polecenie preparatów, które złagodzą kaszel i pozwolą swobodnie oddychać. Słyszała od sąsiadki, że kodeina jest mocnym lekiem na kaszel, ale nie wie, czy może ją stosować. Dodatkowo pyta o jakieś saszetki na rozgrzanie, które postawią ją na nogi – co chwila reklamują jakieś w telewizji i nie wie, które wybrać.

Wywiad farmaceuty z pacjentką

Farmaceuta rozpoczyna wywiad z pacjentką od pytania o typ kaszlu – czy kaszel odkrztusza się, czy też jest suchy i męczący. Pacjentka odpowiada z przekonaniem, że kaszel nie daje się odkrztusić i nasila się z dnia na dzień. Następnie magister farmacji pyta, czy u pacjentki występuje gorączka, na co kobieta odpowiada, że na wieczór temperatura ciała wzrasta do 38,5°C.

Kolejna część wywiadu to pytania dotyczące występowania u pacjentki chorób przewlekłych. Kobieta wspomina, że razem z mężem chorują na nadciśnienie tętnicze (stosują w połączeniu inhibitor konwertazy angiotensyny + lek moczopędny), a dodatkowo z dalszej części rozmowy wynika, że kobieta stosuje leki z grupy inhibitorów monoaminooksydazy (MAO). Zapytana o suplementację oświadcza, że żadnych dodatkowych preparatów nie przyjmuje.

Rekomendacja farmaceuty

Farmaceuta tłumaczy pacjentce, że kodeina jest stosowana jako lek przeciwkaszlowy, a więc byłaby wprawdzie odpowiednia na kaszel suchy, natomiast w jej przypadku nie może być przyjmowana z uwagi na przeciwwskazanie do stosowania razem z lekiem przeciwdepresyjnym, który stosuje kobieta [1].

Magister farmacji zamiast kodeiny proponuje pacjentce tabletki grupy bądź syrop z lewodropropizyną, która będzie dla niej lepszym wyborem, a również jest stosowana w przypadku suchego kaszlu [2].

Na katar aptekarz poleca pacjentce hipertoniczny roztwór wody morskiej. Można go stosować bez większych ograniczeń w przeciwieństwie do popularnych kropel z ksylometazoliną czy oksymetazoliną, które stosuje się maksymalnie do 7 dni ze względu na ryzyko kataru polekowego. Dodatkowo podkreśla, że ksylometazolina i oksymetazolina nie byłyby dla pacjentki najlepszym wyborem z uwagi na stosowane przez nią leki [3, 4].

Jako lek przeciwgorączkowy farmaceuta proponuje pacjentce paracetamol. Wyjaśnia, że przyjęcie ibuprofenu bądź innych substancji z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) wiązałoby się z ryzykiem interakcji z lekami moczopędnymi stosowanymi przez nią w terapii nadciśnienia tętniczego [5].

Dodatkowo podkreśla, że w składzie większości popularnych saszetek przeciwgorączkowych występują również substancje (pseudoefedryna, fenylefryna), które nie są zalecane pacjentom leczącym się na nadciśnienie tętnicze ze względu na ryzyko wzrostu ciśnienia przy ich zastosowaniu [6].

W przypadku nasilenia gorączki farmaceuta informuje, że maksymalna dawka dobowa paracetamolu dla osoby dorosłej to 4 g, a więc 8 tabletek dawki 500 mg tej substancji [7].

Dodatkowo farmaceuta proponuje pacjentce stosowanie witaminy D w celu wsparcia odporności. Poleca, aby przed rozpoczęciem suplementacji wykonać badanie określające aktualny poziom witaminy D we krwi, co pozwoli odpowiednio dobrać dawkę do potrzeb organizmu pacjentki [10].

Preparaty przeciwkaszlowe

Kaszel suchy to częsty objaw infekcji w sezonie jesienno-zimowym. Rekomendując preparat, warto mieć rozeznanie, jakie substancje można polecić m.in. w zależności od wieku, chorób współistniejących i stosowanych na nie leków.

Dekstrometorfan

➲ Wykazuje działanie przeciwkaszlowe, działa w ośrodkowym układzie nerwowym (OUN) na ośrodek kaszlu zlokalizowany w rdzeniu przedłużonym.
➲ Początek działania przeciwkaszlowego po podaniu doustnym występuje po 15–30 minutach i utrzymuje się przez 5–6 godzin.
➲ Nie można przyjmować go w astmie oskrzelowej, POChP i zapaleniu płuc.
➲ Nie jest zalecany w terapii kaszlu przewlekłego.
➲ Nie można stosować go u pacjentów przyjmujących leki z grupy inhibitorów MAO, a także u pacjentów, którzy przyjmowali je w ciągu ostatnich 14 dni. Podczas jednoczesnego podawania dekstrometorfanu i leków o działaniu serotoninergicznym (SSRI, IMAO) odnotowano działanie serotoninergiczne, w tym wystąpienie zespołu serotoninowego.
➲ Podczas jego stosowania może rozwinąć się tolerancja i uzależnienie – należy zwracać na to uwagę, szczególnie wśród młodych pacjentów.
➲ Nasila on hamujący wpływ alkoholu na ośrodkowy układ nerwowy, stąd nie można spożywać alkoholu podczas terapii dekstrometorfanem.
➲ W formie syropu mogą stosować go dzieci powyżej 6. roku życia, tabletki – od 12. roku życia (ze względu na dawkę).
➲ Stosowanie w ciąży powinno być zawsze pod kontrolą lekarską, jeśli w opinii lekarza korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu. Przeciwwskazany w okresie karmienia piersią ze względu na ryzyko depresji oddechowej u dziecka.
➲ Może zaburzać zdolność obsługiwania pojazdów i maszyn (senność, zawroty głowy) [8].

Kodeina

➲ Kodeina jest lekiem przeciwkaszlowym – hamuje odruch kaszlowy, nie należy jej stosować u pacjentów odkrztuszających wydzielinę.
➲ Maksymalne stężenie we krwi występuje w ciągu 1 do 2 godzin. Działanie przeciwkaszlowe utrzymuje się do 4–8 godzin.
➲ Nadużywanie produktów zawierających kodeinę może doprowadzić do uzależnienia, na co należy zwrócić uwagę pacjentowi – jest to lek do krótkotrwałego stosowania.
➲ Przeciwwskazana u pacjentów z astmą oskrzelową, mukowiscydozą i rozstrzeniem oskrzeli.
➲ Nie należy stosować jej jednocześnie z inhibitorami monoaminooksydazy i w okresie 14 dni po ich odstawieniu.
➲ Podczas stosowania tego produktu nie powinno się spożywać alkoholu ze względu na zwiększone ryzyko nasilenia działania kodeiny.
➲ Kodeina może powodować osłabienie działania metoklopramidu na perystaltykę jelit.
➲ Podawanie kodeiny jednocześnie z lekami stosowanymi w chorobie Parkinsona może nasilać działanie uspokajające.
➲ U osób uprawiających sport produkt może powodować pozytywny wynik testów antydopingowych.
➲ Jest przeciwwskazana poniżej 12. roku życia.
➲ Nie można stosować jej u kobiet w ciąży i karmiących piersią.
➲ Podczas stosowania produktu nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn – może powodować zawroty głowy i senność [1].

Lewodropropizyna

➲ Przeciwkaszlowe działanie lewodropropizyny jest związane z jej hamującym działaniem na włókna C.
➲ Okres półtrwania lewodropropizyny wynosi około 1–2 godzin.
➲ Przeciwwskazana w kaszlu mokrym i w ciężkich zaburzeniach wątroby.
➲ W formie syropu mogą stosować ją dzieci powyżej 2. roku życia, a w tabletkach – od 12. roku życia (ze względu na dawkę).
➲ Nie powinny stosować jej kobiety w ciąży i karmiące piersią.
➲ Wywiera niewielki wpływ na zdolność prowadzenia i obsługiwania maszyn [2].

Preparaty na katar

Katar jest jednym z głównych objawów przeziębienia. Na rynku istnieje wiele preparatów, które można zastosować, aby ułatwić oddychanie. Co należy wiedzieć o tych najczęściej stosowanych substancjach – ksylometazolinie i oksymetazolinie?

Ksylometazolina i oksymetazolina

➲ Ksylometazolina jest pochodną imidazoliny o działaniu sympatykomimetycznym. Powoduje długo utrzymujące się zwężenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do udrożnienia nosa.
➲ Oksymetazolina jest bezpośrednio działającą aminą sympatykomimetyczną. Działa na receptory alfa-adrenergiczne w naczyniach błony śluzowej nosa, zwężając je i zmniejszając przekrwienie.
➲ Przeciwwskazane u pacjentów z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, zwłaszcza u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem przesączania i u pacjentów z suchym zapaleniem błony śluzowej nosa.
➲ Nie można zastosować ich u pacjentów przyjmujących inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) ani u pacjentów, którzy przyjmowali IMAO w ciągu ostatnich 2 tygodni.
➲ Nie zaleca się ich wspólnego podawania z TLPD (trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi) – mogą wchodzić w interakcje i powodować zwiększenie ryzyka wystąpienia nadciśnienia tętniczego oraz arytmii serca.
➲ Nie należy stosować ich w ciąży i w okresie karmienia piersią.
➲ Prawidłowo stosowane nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn [3, 4].

Preparaty przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe to jedne z najczęściej wydawanych produktów w polskiej aptece. Co warto wiedzieć o paracetamolu i ibuprofenie?

Paracetamol

➲ Pochodna fenacetyny o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym.
➲ Maksymalne stężenie we krwi osiąga po upływie ok. 1 godziny.
➲ Przeciwwskazany w ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby.
➲ Może nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych (warfaryny, kumaryny).
➲ Jednoczesne podawanie z ryfampicyną, izoniazydem, lekami przeciwpadaczkowymi, barbituranami, diflunisalem, sulfinpirazonem lub innymi lekami indukującymi enzymy mikrosomowe wątroby zwiększa ryzyka uszkodzenia wątroby.
➲ Jego działanie przeciwbólowe jest nasilane przez kofeinę.
➲ Może być stosowany już od pierwszych dni życia.
➲ Można go stosować w okresie ciąży, jeżeli jest to klinicznie uzasadnione. Jednak należy wówczas podawać najmniejszą skuteczną dawkę przez jak najkrótszy czas i możliwie najrzadziej.
➲ Może być stosowany w okresie karmienia piersią w razie zdecydowanej konieczności.
➲ Przedawkowanie paracetamolu może prowadzić do uszkodzenia wątroby.
➲ Maksymalna dawka dobowa u dorosłej osoby to 4 g (8 tabletek po 500 mg każda).
➲ W każdym przypadku przyjęcia jednorazowo paracetamolu w dawce 5 g lub większej należy sprowokować wymioty, jeśli od spożycia nie upłynęło więcej czasu niż godzina, i skontaktować się natychmiast z lekarzem. Warto podać 60–100 g węgla aktywnego doustnie, najlepiej rozmieszanego z wodą [7].

Ibuprofen

➲ Należy do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe.
➲ Działanie leku wynika z jego zdolności do hamowania syntezy prostaglandyn.
➲ Początek działania terapeutycznego w leczeniu doraźnym występuje po około 30 minutach od podania, a maksymalne stężenie w surowicy osiąga po 1 do 2 godzin od podania.
➲ Przeciwwskazany u osób z czynną lub w wywiadzie chorobą wrzodową żołądka i/lub dwunastnicy, perforacją czy krwawieniem (również tymi występującymi po zastosowaniu NLPZ), ze skazą krwotoczną, z ciężką niewydolnością wątroby, nerek bądź serca oraz u osób przyjmujących jednocześnie inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, w tym inhibitory COX-2.
➲ Ibuprofen może zaostrzyć choroby przewodu pokarmowego w wywiadzie, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniowskiego-Crohna.
➲ Przy zastosowaniu ibuprofenu u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i/lub zaburzeniem czynności serca w wywiadzie istnieje możliwość zatrzymania płynów i obrzęków związanych z przyjmowaniem NLPZ.
➲ U pacjentów, u których występuje czynna bądź w wywiadzie astma oskrzelowa oraz choroby alergiczne, istnieje ryzyko wystąpienia skurczu oskrzeli.
➲ U pacjentów w podeszłym wieku istnieje ryzyko zwiększenia działań niepożądanych.
➲ Należy zachować ostrożność podczas stosowania ibuprofenu u pacjentów przyjmujących jednocześnie inne leki, które mogą zwiększać ryzyko zaburzeń żołądka i jelit lub krwawienia, takie jak kortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe, np. warfaryna (acenokumarol), bądź leki antyagregacyjne, np. kwas acetylosalicylowy.
➲ Badania kliniczne wskazują, że stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużej dawce (2400 mg na dobę), może być związane z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych.
➲ Nie należy stosować ibuprofenu jednocześnie z innymi NLPZ ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.
➲ Nie należy stosować go również z lekami przeciwnadciśnieniowymi, np. moczopędnymi, gdyż NLPZ mogą powodować zmniejszenie skuteczności działania tych leków.
➲ Nie należy łączyć ibuprofenu z lekami przeciwzakrzepowymi, gdyż NLPZ mogą nasilać działanie leków zmniejszających krzepliwość krwi.
➲ NLPZ mogą zwiększać stężenie w osoczu litu i metotreksatu – nie należy stosować ibuprofenu z tymi lekami.
➲ Nie należy stosować ibuprofenu u pacjentów przyjmujących zydowudynę – może wydłużać czas krwawienia.
➲ Jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży ze względu na ryzyko przedwczesnego zwężenia przewodu tętniczego Botalla i nadciśnienie płucne.
➲ Przerwanie karmienia piersią nie jest koniecznie w trakcie krótkotrwałego leczenia ibuprofenem w dawkach stosowanych w leczeniu bólu i gorączki [5].
➲ NLPZ, w tym ibuprofen, stosowane łącznie z IKA/ARB oraz lekami moczopędnymi powodują reakcję triple whammy (potrójnej kaskady), która stwarza ryzyko ostrego uszkodzenia nerek [11].

Pseudoefedryna

➲ Wywiera bezpośredni i pośredni wpływ na układ współczulny. Zmniejsza przekrwienie błon śluzowych górnych dróg oddechowych.
➲ Maksymalne działanie występuje po 30–60 min i utrzymuje się do 4 godzin.
➲ Jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkim/niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, z ciężką chorobą wieńcową, z ostrą bądź przewlekłą chorobą nerek oraz w niewydolności nerek.
➲ Nie może być zastosowana u osób, które przyjmują bądź przyjmowały przez ostatnie 2 tygodnie leki z grupy IMAO – jednoczesne zastosowanie może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.
➲ Po zastosowaniu produktów zawierających pseudoefedrynę mogą wystąpić ciężkie reakcje skórne, takie jak ostra uogólniona osutka krostkowa.
➲ Jednoczesne zastosowanie z TLPD i lekami pobudzającymi układ współczulny może prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi.
➲ Może odwracać działanie leków obniżających ciśnienie tętnicze krwi, takich jak bretylium, betanidyna, guanetydyna, debryzochina, metylodopa oraz leki blokujące receptory α- i ß-adrenergiczne [9].

Źródła

1. ChPL Thiocodin, stan z dnia 15.12.2025 r.
2. ChPL Levofree, stan z dnia 15.12.2025 r.
3. ChPL Xedine HA, stan z dnia 15.12.2025 r.
4. ChPL Nasivin Vicks Aloes i Eukaliptus, stan z dnia 15.12.2025 r.
5. ChPL Ibuprom 200 mg, stan z dnia 15.12.2025 r.
6. ChPL Gripex Hot, stan z dnia 15.12.2025 r.
7. ChPL APAP, stan z dnia 15.12.2025 r.
8. ChPL Acodin, stan z dnia 15.12.2025 r.
9. ChPL Apselan, stan z dnia 16.12.2025 r.
10. Płudowski P. et al. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients 2023, 15, 695.
11. Sowa K., Wróbel M., Bezpieczeństwo leków potrójnej kaskady w okresie okołooperacyjnym, Farmacja Współczesna 2024; 17: 23–32.